راه و راهداری در ايران:
از آن روزي که بشر کشاورزي را آموخت و در انتظار به بار نشستن محصول، در کنار مزرعه سکني گزيد مسئله ارتباط با ساکنين مزارع ديگر که کم کم به ده و روستا تبديل شدند جزئي از مسائل اين اجتماعات شد. و از همان تاريخ گذرگاهها و مسير هاي خاصي براي عبور و مرور در نظر گرفته شد.
طول و عرض سازه ها و تاسيسات کناره اين راهها به تناسب پيشرفت دانش بشر ، سطح مبادلات اقتصادي و نوع حيوانات يا خودروهايي که براي سواري يا باربري مورد استفاده قرار مي گرفت دچار تغيير وتحول شد.
1- راه در دوره هخامنشي:
- در حدود 400 سال قبل از ميلاد شوش بوسيله شبکه اي از راهها ي ارتباطي با تمام ساتراپها (استان ها) مرتبط مي شد و چاپارها با سرعت کم نظيري نامه و پيامها را از مرکز به ساتراپها ابلاغ مي کردند .
- از مهمترين راههاي اين عهد مي توان به راه شاهي اشاره کرد که از افس ( يکي از شهرهاي يونان ) تا شوش ادامه داشت.
2- راه در عهد اشکانيان وساسانيان:
- راههاي ارتباطي در اين دوره نيز وجود داشت . از عهد ساسانيان پلهاي زيادي به جا مانده که اغلب آنها هلالي شکل و دهانه بين 11 تا 14 متر است. در اين دوران از راهها به خوبي حفاظت مي شد. امنيت آن بوسيله نيروي نظامي تامين مي گرديد و خرابي آن ترميم و به خوبي نگهداري مي شد.
3- دوران اسلامي:
- پس از استقرار امنيت در بلاد اسلامي با توجه به وضع راهها مورد عنايت قرار گرفت . دراين دوران حفظ و امنيت راهها و حفاظت از کاروانها و مسافرين بيش از مرمت و تعمير و نگهداري راه اهميت داشت چرا که جز پل اصولا راه هيچگونه سازه اي نداشت تا نگهداري شود .
- در اين دوران ساخت و مرمت و نگهداري پل از جمله اعمال نيکو و حسنه تلقي مي شد.
4- راه در عهد صفويه:
- در اين دوران اشخاصي به نام راهدار وجود داشتند که وظيفه آنها حفظ امنيت راهها بود.
5- راه درعهد زنديه:
- دسته هاي راهداران در فواصل معين در طول راهها گماشته مي شدند، آنان مسافران مظنون را تفتيش مي کردند و اگر در محلي که به آنها سپرده مي شد دزدي يا راهزني صورت مي گرفت هريک از راهداران شخصا مسئول و پاسخگو بودند.
6- راه از عهد زنديه تا پايان عهد قاجار:
- در اين دوران وسايل مسافرت همچنان چهار پايان بودند و ترکيب و کيفيت راهها و شيوه مراقبت و نگهداري از راهها نيز با گذشته تغيير زيادي نکرده بود.
7- از پايان عهد قاجار تا امروز:
- سال 1299 را مي توان زمان شروع احداث راههاي شوسه در ايران دانست و با ورود اتومبيل به ايران، ساخت راههاي اتومبيل رو در دستور کار دولت قرار گرفت. در ابتدا اعتبارات راهسازي و راهداري از طريق باج يا حق العبور تامين مي شد و اين کار توسط وزارتخانه اي به نام وزارت فوائد عامه انجام مي گرفت.
- در فروردين سال1301 باتوجه به افزايش تعداد اتومبيل ها اداره کل طرق و شوارع در درون وزارتخانه فوائد عامه، جهت ساخت ونگهداري راهها تشکيل شد.
- در سال 1304 اخذ حق العبور ممنوع گرديد و مقرر شد که از وزن غير خالص صادرات و واردات، مالياتي به عنوان ماليات راه دريافت شود.
- در سال 1308 بموجب قانون مصوب، اداره کل طرق وشوارع به وزارتخانه مستقلي به نام وزارت طرق و شوارع تبديل شد.
- در سال 1315 وزارت طرق وشوارع به نام وزارت راه مامور احداث ونگهداري راهها، راه آهن و امور بندر و کشتيراني در آمد.
- درسال 1352 وزارت راه به موجب قانون مصوب، به وزارت راه وترابري با وظايف و ماموريتهاي گسترده تري تغيير نام يافت.
- اين تغييرات تاکنون بوده و در آينده نيز ادامه خواهد داشت ولي چيزي که در آن پايدار، ثابت و دائمي است عنصري به نام راهداري و راهدار که همواره دغدغه امنيت، آسايش و سلامت مردم را در دل پرورانده است.
- در دهه هاي اخير طول راهها بصورت قابل توجهي افزايش يافته و اکنون بالغ بر 75000 کيلومتر راه اصلي و فرعي درسطح کشور وجود دارد.
- بنابراين امنيت، ايمني تردد، سرعت و سهولت رفت و آمد در راهها به مراتب از دوران گذشته فزونتر وبه يکي از شاخص هاي حاکميت ملي تبديل شده است.